تهران برای نادرشاه افشار اهمیت نظامی داشت
شهر چنار
بهزاد یعقوبی
تهرانپژوه
در دوره شاه عباس اول با تعیین بیگلربیگی برای اداره تهران به لحاظ حکومتی، تهران رفته رفته صورت شهر به خود گرفته و حصار شهر تهماسبی چهره شهری پیدا کرد. پیترو دلاواله، جهانگرد ایتالیایی، در زمان شاه عباس از این شهر آباد و پر درخت دیدن کرده و آن را چنین توصیف میکند:«... به شهری به نام تهران رسیدم که یک فرسنگ دورتر از مقبره یکی از مقدسین اسلام واقع شده است... تهران شهر بزرگی است که از قزوین وسیعتر است ولی عده کمی در آن ساکن هستند. تمام این شهر از باغهای بزرگ پوشیده شده و همه رقم میوه در آن یافت میشود... این شهر بر سرراه فیروزکوه واقع شده و خیابانهای آن از نهرهایی که تعداد آنها فوقالعاده زیاد است، سیراب میشود. خیابانها پر از درختهای چنار است که همه پربرگ ، قطور و زیبا هستند و باید بگویم که در تمام مدت عمر خود هیچ وقت تعداد به این زیادی چنارهای تنومند و زیبا ندیدهام. تنه این درختان به اندازهای قطور است که اگر دو مرد دست به دست یکدیگر بدهند باز هم نمیتوانند یکی از آنان را بغل بگیرند و من باید تهران را شهر چنار بنامم.»
یکی از اقدامات شاه عباس در تهران ساخت چهارباغ شاه عباسی در محدوده ارگ تهران بود.یکی دیگر از آثار دوره صفوی در تهران باغ نگارستان است که در شمال و بیرون از حصار شهر قرار داشت. این باغ از زمان صفویه به همان شکل تا دوره ناصرالدین شاه مانده بود. این باغ در زمان ناصری در محدوده شهر قرار گرفت و نزدیک باغ بهارستان (باغ میرزا حسین خان سپهسالار و محل نخستین مجلس شورای ملی) و باغ نظامیه (باغ نظامالملک) قرار داشت و امروزه سازمان برنامه و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخشی از آن ساخته شدهاند.
بازار نیز از زمان صفویان در تهران ایجاد شد. امین احمد رازی در اینباره مینویسد: «تهران از زمان فرمانفرمایی شاه طهماسب به زینت بارو و هزاران اسواق متحلی گردید.» با این حال، گسترش آن در زمان سلطنت فتحعلی شاه قاجار و ناصرالدین شاه انجام پذیرفت. تنها میدان شهر هم «سبزیمیدان» نام داشت و در زمان افشاریه و زندیه این نام را به خود گرفته بود. به قول حجت بلاغی این میدان کار مربوط به اسم خود را میکرد: «این میدان را به این جهت سبزی میدان گفتهاند که در زمان سلطنت زندیه و قسمتی از عهد قاجار به تدارک سبزیآلات (محل سبزیکاری) اهالی دارالخلافۀ طهران در فصل بهار این محوطه را که با حوالی و حواشی به منزله دشتی بود عریض، انواع سبزیها میکاشتند» این مکان محل عرضه سبزیحات هم بود و به نوعی به پاتوق گروهی از مردم تهران درآمده بود.
در زمان حمله افغان با اینکه پارهای از مناطق ایران تسلیم افغانها شده بود، اما شهرهایی هم در دفاع از سلطنت صفویه مقاومت نشان دادند. از جمله تهران که اندک اندک به صورت یکی از نقاط برجسته نظامی درمیآمد. در کشمکشهای هواداران صفویان و افغانها به سرکردگی اشرف، تهران آسیب فراوان دید. از جمله پاتوقهایی چون مدرسه خانم از بین رفتند. البته اقدامات آنها صرفاً به خرابی تهران منجر نشد بلکه در منطقه ارگ بناهایی پدید آوردند و در شمال آن دروازهای برای فرار از هجومهای احتمالی ایجاد کردند. اما با قدرتگیری نادر و تاجگذاری او، مجبور شدند تهران را به حال خود رها کرده و فرار کنند.
پس از پایان غائله افغان و آغاز زمامداری نادرشاه، تهران همچنان در راه توسعه گام برداشت. با آن که در این دوره ایران پایتخت ثابتی نداشت و مرکزیت حکومتی و اداری هم در اصفهان نگه داشته میشد، تهران برای او اهمیت نظامی یافت.
تهرانپژوه
در دوره شاه عباس اول با تعیین بیگلربیگی برای اداره تهران به لحاظ حکومتی، تهران رفته رفته صورت شهر به خود گرفته و حصار شهر تهماسبی چهره شهری پیدا کرد. پیترو دلاواله، جهانگرد ایتالیایی، در زمان شاه عباس از این شهر آباد و پر درخت دیدن کرده و آن را چنین توصیف میکند:«... به شهری به نام تهران رسیدم که یک فرسنگ دورتر از مقبره یکی از مقدسین اسلام واقع شده است... تهران شهر بزرگی است که از قزوین وسیعتر است ولی عده کمی در آن ساکن هستند. تمام این شهر از باغهای بزرگ پوشیده شده و همه رقم میوه در آن یافت میشود... این شهر بر سرراه فیروزکوه واقع شده و خیابانهای آن از نهرهایی که تعداد آنها فوقالعاده زیاد است، سیراب میشود. خیابانها پر از درختهای چنار است که همه پربرگ ، قطور و زیبا هستند و باید بگویم که در تمام مدت عمر خود هیچ وقت تعداد به این زیادی چنارهای تنومند و زیبا ندیدهام. تنه این درختان به اندازهای قطور است که اگر دو مرد دست به دست یکدیگر بدهند باز هم نمیتوانند یکی از آنان را بغل بگیرند و من باید تهران را شهر چنار بنامم.»
یکی از اقدامات شاه عباس در تهران ساخت چهارباغ شاه عباسی در محدوده ارگ تهران بود.یکی دیگر از آثار دوره صفوی در تهران باغ نگارستان است که در شمال و بیرون از حصار شهر قرار داشت. این باغ از زمان صفویه به همان شکل تا دوره ناصرالدین شاه مانده بود. این باغ در زمان ناصری در محدوده شهر قرار گرفت و نزدیک باغ بهارستان (باغ میرزا حسین خان سپهسالار و محل نخستین مجلس شورای ملی) و باغ نظامیه (باغ نظامالملک) قرار داشت و امروزه سازمان برنامه و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخشی از آن ساخته شدهاند.
بازار نیز از زمان صفویان در تهران ایجاد شد. امین احمد رازی در اینباره مینویسد: «تهران از زمان فرمانفرمایی شاه طهماسب به زینت بارو و هزاران اسواق متحلی گردید.» با این حال، گسترش آن در زمان سلطنت فتحعلی شاه قاجار و ناصرالدین شاه انجام پذیرفت. تنها میدان شهر هم «سبزیمیدان» نام داشت و در زمان افشاریه و زندیه این نام را به خود گرفته بود. به قول حجت بلاغی این میدان کار مربوط به اسم خود را میکرد: «این میدان را به این جهت سبزی میدان گفتهاند که در زمان سلطنت زندیه و قسمتی از عهد قاجار به تدارک سبزیآلات (محل سبزیکاری) اهالی دارالخلافۀ طهران در فصل بهار این محوطه را که با حوالی و حواشی به منزله دشتی بود عریض، انواع سبزیها میکاشتند» این مکان محل عرضه سبزیحات هم بود و به نوعی به پاتوق گروهی از مردم تهران درآمده بود.
در زمان حمله افغان با اینکه پارهای از مناطق ایران تسلیم افغانها شده بود، اما شهرهایی هم در دفاع از سلطنت صفویه مقاومت نشان دادند. از جمله تهران که اندک اندک به صورت یکی از نقاط برجسته نظامی درمیآمد. در کشمکشهای هواداران صفویان و افغانها به سرکردگی اشرف، تهران آسیب فراوان دید. از جمله پاتوقهایی چون مدرسه خانم از بین رفتند. البته اقدامات آنها صرفاً به خرابی تهران منجر نشد بلکه در منطقه ارگ بناهایی پدید آوردند و در شمال آن دروازهای برای فرار از هجومهای احتمالی ایجاد کردند. اما با قدرتگیری نادر و تاجگذاری او، مجبور شدند تهران را به حال خود رها کرده و فرار کنند.
پس از پایان غائله افغان و آغاز زمامداری نادرشاه، تهران همچنان در راه توسعه گام برداشت. با آن که در این دوره ایران پایتخت ثابتی نداشت و مرکزیت حکومتی و اداری هم در اصفهان نگه داشته میشد، تهران برای او اهمیت نظامی یافت.
آدرس مطلب
http://old.irannewspaper.ir/newspaper/page/7963/17/620659/0
ارسال دیدگاه
ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
ویژه نامه




























