گروه فرهنگی/ «تو را ای کهن بوم و بر دوست دارم» عنوانی که همایون امامی برای کتابش درباره فعالیت‌های منوچهر طیاب انتخاب کرده، تلخیص زندگی 83 ساله (1399-1316) اوست. از اولین نسل تحصیلکرده‌های هنر در خارج از کشور (وین) که از زمان ورود به ایران، تمام زندگیش را وقف اشاعه فرهنگ این سرزمین کرد. می‌گفت:«وقتی می‌بینیم که از اطراف و اکناف جهان افرادی مثل «آرتور آپهم پوپ» زندگیش را برای فرهنگ و معماری این مملکت می‌گذارد، از خودمان سؤال می‌کنیم که ما چه می‌کنیم. آن زمان هرچیزی می‌خواستیم از ایران بخوانیم، صفحات را که ورق می‌زدیم یا یک فرانسوی بود یا یک امریکایی یا آلمانی. یا نیکلای خانیکف روسی بود یا دکتر آلفونس گابریل. طبیعی است که آدم از خودش بپرسد که خب وقتی اینها می‌آیند در اینجا فرهنگی کهن را جست و جو می‌کنند سهم من چیست و من چه باید بکنم.» مانیفست زندگی یا به تعبیر بهتر خودش «تیش»اش این بود که هویت فرهنگی و ملی ایران را جست‌وجو و معرفی کند. اگر قلم می‌زد، فیلم می‌ساخت، مقاله می‌نوشت و سخنرانی می‌کرد راجع به فرهنگ کشورش بود. در نهایت سینمای مستندش شد کارت ویزیت ایران. مشاهداتش را با عنوان «دریای پارس»، «البرز زادگاه فرهنگی به قدمت تاریخ»، «همراه باد در دل تنهایی کویر» و «زاگرس گاهواره تمدنی کهن» مکتوب و تصویری کرد. حدود 100 اثر مستند ساخت و اگرچه برای ذائقه و جشنواره‌ها فیلم نساخت اما بخشی از همین آثار از جمله «سرامیک»، «ریتم»، «مسجد جامع اصفهان»، «ایران سرزمین ادیان»، «معماری دوران صفوی» و... موفقیت‌های جهانی کسب کرد. لذت‌بخش‌ترین فرآیند فیلمسازی را زندگی با مردم می‌دانست و می‌گفت: «انسان با شناخت آدم‌ها و ارتباط با آنها خودسازی می‌کند.» منوچهر طیاب نه صرفاً با آثارش بلکه از همنشینی با اهالی بومی حاشیه خلیج فارس تا البرز و دریای پارس و کویر و زاگرس دوستان بی‌شماری دارد که همچون اهالی فرهنگ داغدار خبر درگذشتش خواهند شد. این مستندساز، نویسنده و منتقد ایرانی به فاصله کمتر از یک ماه بعد از درگذشت دوست قدیمی‌اش خسرو سینایی، بامداد سه‌شنبه، چهارم شهریورماه در وین چشم از جهان فروبست.

گروه فرهنگی/  معاون اول رئیس جمهوری با حضور در مراسم رونمایی از سامانه‌های «حافظه ملی ایرانیان» و «سنا»، به شرایط حاکم بر این روزهای جهان اشاره کرد و شیوع ویروس کرونا را با توجه به اثرگذاری گسترده‌اش، آزمونی بزرگ برای همه دولت‌ها خواند. او در ادامه ابراز امیدواری کرد که با‌وجود همه مشکلات، کارنامه بخش فرهنگی و آموزشی کشور در این ایام قابل قبول بوده و افزون بر این از عملکرد مدیران کتابخانه ملی هم قدردانی کرد.
اسحاق جهانگیری در این مراسم رونمایی که روز گذشته به‌همت سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران انجام شد، به جایگاه کتابخانه ملی در میان فرهیختگان و اهالی فرهنگ اشاره کرد و گفت:«سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران به‌عنوان یک نهاد معتبر علمی و فرهنگی مورد توجه اندیشمندان و محققان قرار گرفته است. از همین رو باید تلاش کرد تا این نهاد فرهنگی همواره کانون امید و توجه باقی بماند.» او دربخش دیگری از سخنانش از رئیس و مدیران این سازمان قدردانی کرد و ادامه داد:«امروزه در شرایط سختی قرار داریم و تنگناهای بسیاری از جهت محدودیت منابع مالی بر دستگاه‌ها حاکم است. اما معتقدم علی رغم همه تنگناها کارنامه کاری سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران درخشان بوده است.» معاون اول رئیس جمهوری، ایرانیان را مردمی برخوردار از تمدن و فرهنگی والا خواند و تأکید کرد از آنجایی که فرهنگ نقشی تعیین کننده در تاریخ جهان داشته ما نیز به سهم خود ملزم به حفاظت از این میراث هستیم. او راه‌اندازی سامانه‌های «حافظه ملی ایرانیان» و «سنا» را که روز گذشته در صفحه 19 گروه فرهنگی نیز نکاتی درباره آنها گفتیم اقدامی ارزشمند در سهولت دسترسی همه علاقه‌مندان به منابع مطالعاتی سازمان اسناد و کتابخانه ملی خواند و حتی آن را اقدامی مؤثر جهت گسترش هر چه بیشتر عدالت آموزشی و پژوهشی عنوان کرد. جهانگیری با تأکید بر اینکه معلوم نیست جهان تا چه زمانی درگیر محدودیت‌ها و شرایط خاص نشأت گرفته از کرونا باشد از این گفت که نمی‌توان فعالیت‌ها و انجام امور مربوطه سازمان‌ها را تعطیل کرد. او در همین رابطه هم عملکرد بخش‌های مختلف علمی، فرهنگی و آموزشی کشور در شرایط شیوع کرونا را قابل قبول دانست.
 از نگاه جزیره‌ای درباره اسناد ملی پرهیز کنیم
اشرف بروجردی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی نیز در ادامه درباره سامانه‌های «حافظه ملی ایرانیان» و «سنا» عنوان کرد:«دیجیتال‌سازی در ادوار مختلف وجود داشته اما اهتمام به این مهم محدود بوده است اما امروز با توجه به اقتضای زمان موضوع دیجیتال‌سازی منابع در اولویت اقدامات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران قرار گرفته است.» بروجردی به رویکرد سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران اشاره کرد و گفت:«اصرار و تأکید ما همواره بر این موضوع بوده است که از نگاه جزیره‌ای درباره اسناد و منابع بپرهیزیم و نگرش توسعه‌ای داشته باشیم و برای حفاظت از میراث حافظه ملی ایرانیان تلاش کنیم که این مهم با همراهی و تعامل یکدیگر اتفاق می‌افتد.» او به شرایط حاکم بر عملکرد این سازمان و کتابخانه در ایام فعلی هم اشاره کرد و افزود:«با توجه به شیوع ویروس کرونا خدمات‌رسانی حضوری سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران به مراجعه کنندگان محدود شد از این‌رو اهتمام خود را بر آن داشتیم تا با تلاش شبانه روزی دیجیتال‌سازی منابع را تسریع کنیم تا بتوان خدمات مورد نیاز را به‌کاربران ارائه داد.» از آنجایی که دیجیتال‌سازی منابعی که از طریق این دو سامانه به‌تازگی در اختیار علاقه مندان قرار گرفته با همکاری برخی سازمان‌ها و پژوهشگاه‌ها بوده، او در ادامه سخنانش از دولت درخواست کرد تا دستورالعمل‌ها و بخشنامه‌های لازم را به سایر سازمان‌ها برای تقویت مشارکت‌ها ابلاغ کند تا بتوان در پیشبرد اهداف در جهت حفظ داشته‌های ملی آسان‌تر قدم برداشت.
 اقدامی در راستای دستیابی به دیپلماسی فرهنگی
گفتنی است که سید عباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی هم در این مراسم گفت:«هر اندازه که از حافظه کلاسیک ملی به سوی حافظه دیجیتال و حافظه هوشمند حرکت کنیم می‌توانیم دستاوردهای بهتری بخصوص در عصر حاضر داشته باشیم. راه‌اندازی سامانه‌های «حافظه ملی ایرانیان» و «سنا» و داده‌های موجود در این سامانه‌ها نشان از قدرت نرم فرهنگی و دیپلماسی فرهنگی ایران است. ما می‌توانیم این قدرت نرم را وسعت و عمق دهیم و در دیپلماسی ارتباطی با جهان استفاده کنیم یعنی جهان حس کند که به اعتبار داده‌های ارتباطی ایران نیازمند است و صرفاً به نفت ما نیازمند نباشد.» منصورغلامی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری از دیگر سخنرانان این مراسم بود که گفت: «دسترسی به اسناد معتبر و قابل اعتماد برخلاف آنچه که در فضای مجازی موجود است، آسان نیست و خیلی وقت‌ها این دسترسی‌ها به‌دلیل انجام سفرهای متعدد ممکن نخواهد بود. راه‌اندازی سامانه‌های «حافظه ملی ایرانیان» و «سنا» یک فرصت است تا این ثروت و گنجینه ارزشمند اطلاعات را در حوزه فرهنگ و علم در اختیار پژوهشگران و دانشجویان قرار دهد.» محسن حاجی میرزایی وزیر آموزش‌وپرورش هم گفت:«هنوز هیچ اختراع بشری به اندازه اختراع خط نتوانسته به عرصه تمدن و فرهنگ، توسعه یادگیری، انباشت وانتقال یادگیری اعتبار دهد. این اقدام سازمان اسناد و کتابخانه ملی، کار علاقه‌مندان کتاب را تسهیل کرده است. وقتی صحبت از حافظه ملی به میان می‌آید به‌معنای مراقبت از اسناد، کتاب و به‌عبارت بهتر محافظت از میراث گذشته و انتقال آن به حال و آینده است.»‌

اسعد نقشبندی
عکاس
بیست و چهار سـال پیش با اسـتاد منوچهر طیــــاب در کویرهای کرمان آشــــــــنا شدم، ایشــان داشتند فیلم «همراه باد در دل تنهایی کویر» را می‌ساختند و چنان مجذوب شخصیت این انسان والا گشتم که از آن زمان تا کنون در تمام پروژه‌ها، فیلم‌ها و نگارش کتاب‌ها همراهش بودم، چه به‌عنوان یک عکاس، یک مجری طرح، یک مدیر تولید و یک دوستی عمیق و صمیمانه...
آقای طیاب انسان بخشنده‌ای بودند، برایش مهم نبود که مخاطبش چند سال دارد یا میزان سوادش چقدر است، فقط کافی بود بفهمد که طرف مقابل مشتاق یادگیری و تشنه دانستن است و با زبانی ساده و گاهی همراه با کمی طنز و شیرینی خاص خود، دنیایی از دانش و اطلاعات به مخاطبش می‌داد و چنان مخاطب را به شوق می‌آورد که تو خود به‌دنبال ادامه آن حکایت‌ها و صحبت‌های شیرین می‌رفتی. هرگز طرف مقابل را دست‌کم نمی‌گرفت، جهان را گشته بود سال‌های زیادی را در اروپا و امریکا گذرانده بود، به چند زبان مسلط بود و شناخت زیادی از آنجا داشت اما هرگز شیفته غرب نشد. هم از معایبش می‌گفت و هم از محاسنش.
اهل اغراق نبود. فرهنگ و زیست بوم ایران را خوب می‌شناخت و وقتی می‌خواست فیلمی بسازد یا کتابی بنویسد، هیچ کتاب، نوشته و مقاله‌ای نبود که در آن پیشینه و زمینه‌ای وجود داشته باشد و ایشان نخوانده باشد و از آنها یادداشت‌برداری نکرده باشد. استاد پژوهش، تحقیق و دانایی بود، تمام سلول‌های وجودش عشق به سرزمین مادری و شناخت و اشاعه فرهنگ غنی ایران بود. در این مجال نمی‌گنجد که از همسفری سخن بگویم که هزاران کیلومتر همراهش بودم و صدها ساعت گپ و گفت زدیم، فقط می‌توانم بگویم این مرز و بوم گوهر گرانبهایی را از دست داد.