
وام ارزان برای واردکننده، نه تولید کننده
ستاد اقتصادی تحریم میخواهیم
محمدجعفر برکتین، تولیدکننده ماشینآلات و تجهیزات حوزه نفت است. او بیش از 1000 کارگر دارد. وی که عضو اتاق بازرگانی اصفهان است درباره اینکه صنعتگران با چه مشکلاتی روبهرو هستند، با «ایران» گفتوگوی کوتاهی انجام داده است که در ادامه میآید:
عمدهترین مشکل شما در حوزه صنعت و فعالیت تولیدی چیست؟
مهمترین مشکل صنعتگران برنامه محور نبودن دولت است. اگر برنامه جامع و کامل وجود داشته باشد همه میدانند بر چه مبنایی باید حرکت کنند. در خیلی از کشورها، تولیدکنندگان با برنامههای خود پیش میروند و بهصورت آزادانه تصمیمگیری میکنند.
اما در ایران به خاطر شرایط تحریم این امکان وجود ندارد و تولیدکنندگان نمیدانند در آینده با چه رویدادهایی مواجه هستند. بدین جهت یکی از خواستههای تولیدکنندگان از دولت، داشتن یک برنامه همه جانبه است. برنامهای که تمام دولتها به آن پایبند باشند و با تغییر دولتها دستخوش تحول نشود.
اقتصاد و سیاست در هم تنیده است بدین جهت ما نمیتوانیم بر برنامهای و چشماندازی که برای خود ترسیم کردیم، جلو برویم.
با پر رنگ شدن تحریمها، تا چه حد تولید داخل تقویت شده است؟ آیا باور تولید ملی ایجاد شده است؟
با وجود تحریمهای گسترده، همه این فکر را میکردند که تولید ملی تقویت شود اما متأسفانه هنوز چشمها بهسمت محصولات وارداتی است.
اگر اقتصاد ایران دولتی نبود، به طور قطع تولیدات داخلی رشد میکرد و تولیدکنندگان داخلی تقویت میشدند. ذکر یک مثال نشان میدهد که باوری نسبت به تولیدات داخلی وجود ندارد.
خیلی از مناقصهها در شرایطی برگزار میشود که یکی از شروط آن داشتن شریک خارجی برای تولیدکننده داخلی است. یعنی ما زمانی میتوانیم وارد یک مناقصه شویم که شریک خارجی داشته باشیم و در چنین صورتی مجبور هستیم، پول قابل توجهی به شریک خارجی بدهیم.
مشکل دیگر این است که صندوق توسعه ملی، وام ارزی ارزان قیمت به من تولیدکننده نمیدهد بلکه به واردکننده تجهیزات و ماشینآلات چنین وامهایی را تخصیص میدهد.
آیا تولیدات مشابه ساخت داخل وجود دارد؟
بله. با آنکه بارها واردات تولیدات مشابه داخلی ممنوع شده است، اما همچنان واردات تجهیزاتی صورت میگیرد که تولیدکنندگان داخلی در حال تولید آن هستند. در شرایطی که مجموعههای داخلی مانند هپکو، آذراب و... با مشکلات عدیده روبهرو هستند سفارش به آنها داده نمیشود و تولیدات همین مجموعهها از خارج وارد میشود.
برای عبور از این مشکلات چه راهکارهایی دارید؟
امریکا برای اینکه ایران را در تنگنا قرار دهد، ستاد تحریم ایجاد کرده است. این ستاد با هماهنگی تحریمها را گسترده میکند و فشارهای مضاعفی را پدید میآورد. در مقابل ایران هیچ کاری انجام نمیدهد. در این شرایط ما بشدت نیازمند ستاد اقتصادی هماهنگ و همگن هستیم.
ستادی که تصمیمهای آن به فوریت اجرا شود و هیچ مجموعهای از تصمیمها تخطی نکند. در حال حاضر هیچ هماهنگی بین وزارتخانهها و مجموعهها نیست. باید قبول کرد که وارد جنگ تمام عیار شدیم، برای عبور از جنگ ایجاد شده، تنها راهکار هماهنگی بین بخشهاست.
در حال حاضر وزارتخانههای اقتصادی رویه خود را دارند و برای حل مشکلات صنعت و تصمیمهایی که در ستادهای مختلف اتخاذ میشود، با صنعتگران هماهنگ نیستند.

ساماندهی بازار گوشت
بز و گوسفند هم شناسه ملی میگیرند
سؤال مردم در مورد قیمت گوشت این است که چرا متولیان تولید با آمار و ارقام از افزایش تولید گوشت و انباشت دام در دامداریها میگویند اما قیمت گوشت در بازار متناسب با افزایش تولید کاهش نیافت؟
سعید سلطانی سروستانی، مدیرعامل اتحادیه دامداران کشور، در گفتوگو با «ایران» سؤال مردم را پاسخ داد:
قیمت گوشت گوساله زنده در حال حاضر هر کیلو 25 هزار تومان است و در بازار باید با قیمت هر کیلو 60 هزار تومان به دست مردم برسد. قیمت هر کیلو گوشت گوسفند زنده نیز 35 هزار تومان است و این قیمت در بازار هر کیلو 72 هزار تومان است.اگر گوشت با قیمتهای بیشتر به دست مشتری برسد اجحاف در حق خریداران است. اما مشکل اصلی بازار گوشت از سال گذشته با افزایش قیمت ارز شروع شد و این بازار همچنان ساماندهی نشده است.
دلالان حضور پررنگی در بازار دارند. آنها دام را زودتر از موعد کشتار میخرند و زمانی که شرایط افزایش قیمت فراهم بود دام را به بازار عرضه میکنند.هدف آنها فقط کسب سود بیشتر است. علاوه بر این در مرزهای غربی و جنوب غربی قاچاق دام داریم.
در حال حاضر واردات گوشت با ارز نیمایی برای هر کیلو گوشت گوساله معادل 52 هزار تومان است. ما به متولیان تأمین اعلام کردهایم که میتوانیم نیاز بازار را بدون واردات تأمین کنیم اما نیاز به ساز و کار دقیق داریم. اما برای ساماندهی بازار گوشت برنامه ای در حال اجراست. هویت دار کردن یا اعطای شناسه ملی برای دامها برای ساماندهی بازار گوشت شروع شده است.
ایران پنجمین کشوری است که برنامه هویت دار شدن دام را اجرا میکند. با این برنامه برآورد نیاز گوشت و تعداد دقیق دام مشخص میشود. به این ترتیب برنامهریزی برای ایام پرتقاضا امکان پذیر میشود، میزان تلفات دام هم مشخص خواهد بود چون این برنامه به پنجره واحد سامانه وزارت جهاد کشاورزی متصل است.
اجرای برنامه هویت دار شدن دامها 3 هزار میلیارد تومان منابع نیاز دارد. تقریباً 80 میلیون دام در کشور داریم که برای هویت دار کردن هر دام 6300 تومان از دامدار هزینه دریافت میشود.
البته براساس قانون باید هزینه هویت دار کردن دام در ردیف بودجه میآمد اما از سال 88 این اتفاق نیفتاد و ما هزینه را از دامدار میگیریم. این برنامه اجباری است و تمام دامداریها ملزم به اجرای آن هستند.
تورم، یک ماه بعد از بنزین
تازهترین گزارش مرکز آمار ایران نشان میدهد که نرخ تورم سالانه آذرماه ٩٨ برای خانوارهای کشور به ۴۰ درصد رسیده که نسبت به ماه قبل ١.١ واحد درصد کاهش نشان میدهد. این در حالی است که نرخ تورم سالانه برای خانوارهای شهری ۳۹.۳ درصد است که نسبت به ماه قبل یک واحد درصد کاهش داشته است. همچنین این نرخ برای خانوارهای روستایی ٤٣.٨ درصد بوده که نسبت به ماه قبل ١.٣ واحد درصد کاهش داشته است. نرخ تورم نقطهای در آذر ماه امسال به ۲۷.۸ درصد رسید؛ یعنی خانوارهای کشور بهطور میانگین ٢٧.٨ درصد بیشتر از آذر ماه پارسال برای خرید یک «مجموعه کالاها و خدمات یکسان» هزینه کردهاند.
امسال اکثر بازارهای سرمایه پذیر از بازده بالایی برخوردار نبودند، الا بورس تهران با درصدی معادل 98 یعنی نزدیک به 100؛ همین امر باعث شده که دست مشاوران سرمایهگذاری برای ارائه مشاوره در خصوص بسترهای سرمایهگذاری جذاب چندان باز نباشد. برای اینکه بدانید مشکل سرمایهگذاری در بازارهای سال 98 چیست، باید از یک واقعیت مطلق و همیشگی درخصوص اقتصاد ایران اطلاع داشته باشید و انتظارات سرمایهگذاریتان را با آن همساز کنید و آن اینکه اکثر بازارهای سرمایه پذیر در کشور رفتاری واگرا، همسیر و شبیه به هم دارند، رفتار واگرای بازارها یعنی اینکه وقتی یک بازار حرکت رشد خودش را آغاز میکند، سایر بازارها هم به تبعیت از آن رشد همسو و همشکل دارد. شبیه بازی هوهو چیچی! برای اینکه متوجه شوید رفتار کلی همسو بازارها چیست به این مثال توجه کنید، هنگامی که نرخ ارز بهعنوان موتور رشد بازارها، افزایش مییابد، این مسأله باعث افزایش نرخ طلا میشود، فوراً و با فاصله کمی رشد همگن بازار طلا آغاز میشود، چرا چون که فرمول محاسبه هر مثقال طلا با تغییر نرخ دلار گره خورده است.
بازار سرمایه هم به همین منوال، همزمان با افزایش نرخ ارز تغییر افزایشی ارزش سهام شرکتها آغاز میشود و با فاصله کمی بیشتر و افزایش قیمت مسکن هم خود را نشان میدهد. اقتصاددانان به این رفتار میگویند رفتار دلاری شده اقتصاد ایران یعنی یک، همه چیز با یک ارزی تعریف میشود و گره خورده است. اما در این میان، کدام بازار رفتار سوددهی و بازدهی اش را غالباً با نوسانات نرخ ارز تقریباً قطع کرده است. سؤال ساده است، همین بازار رسمی پول یا بانک. سود سپردههایی که شمار زیادی از مردم، آن را در شرایط رکود اقتصادی دریافت میکنند بدون ریسک بوده و بدون پرداخت مالیات است. اینطور است که پسانداز جایگزین سرمایهگذاری میشود و بخش قابل توجهی از نقدینگی کشور در بانکها قرار دارد. بنابراین در شرایطی که نوسانات نرخ ارز، رفتار بازارها را شکل میدهد، خیلی از مردم ترجیح میدهند که به بازار پول پناه ببرند، آیا این انتخاب سرمایهگذاری درست است؟ این ستون را دنبال کنید.
بخش خصوصی و مسأله حسابرسی بیمه
حسام نیکوپور
معاون پژوهشی مؤسسه عالی پژوهش تأمیناجتماعی
کارفرمایان و حسابرسی شرکتهای تأمین اجتماعی بهخاطر خدمات مختلف به طیفهای مختلف، ذینفعان زیادی نیز دارند. کارفرماها از مهمترین طیفهای ذی نفع در تأمین اجتماعی هستند. عمده منابع مالی در تأمین اجتماعی را کارفرمایان تأمین میکنند. کارفرماها موظف به پرداختهای حق بیمه به سازمان هستند. مهمترین تقاضای کارفرمایان در بحث تأمین اجتماعی، موضوع فعالیتهای پیمانکاری است.آنها میگویند روی فعالیتهای پیمانکاری حق بیمه میدهند که معمولاً 30 درصد درآمدهای حق بیمه است.چون ضریب بیمه استانداردسازی کامل ندارد، این حق بیمه محل اختلاف کارفرمایان و سازمان تأمین اجتماعی است. هیأتهای بدوی و تجدید نظر برای حل اختلاف در نظر گرفته شدهاند. این هیأتها مسائلی به وجود میآورند که نارضایتی برای کارفرما ایجاد میکند. عمده نارضایتی کارفرما روی قراردادهای پیمان است. از نظر سازمان تأمین اجتماعی ممکن است این اختلافات مشکل نباشد، اما کارفرماها، بهخاطر نبودن قوانین شفاف ناراضی هستند. اما سازمان تأمین اجتماعی میگوید چون کارفرما با حقوق خود آشنا نیست این مشکلات به وجود میآید.
مشکل دیگر کارفرمایان این است که بهخاطر تحریم و رکود اقتصادی، آنها انتظار دارند جرایم برای آنها اعمال نشود. حسابرسی از دفاتر قانونی شرکتها مشکل دیگر کارفرماها است. سازمان تأمین اجتماعی میتواند شرکتها را حسابرسی کند. در این حسابرسی، بدهیهای بزرگی برای برخی شرکتها ایجاد میشود که برای شرکتها مشکل ساز است. آنها میگویند حسابرسی، بدهیهای بیمهای برای آنها ایجاد میکند. چون که استاندارد حسابرسی بیمه وجود ندارد.
یکی از موضوعاتی که کاربران توئیتر به آن واکنش نشان دادهاند، طرح مسکن ملی و بخصوص شروع ثبتنام آن برای شهروندان تهرانی است. کاربری نوشت: متولیان این طرح همیشه از تفاوت آن با مسکن مهر میگفتند، اما شروع ثبتنام در تهران نشان داد که مسکن ملی همان مسکن مهر است، چون قرار نیست در شهر تهران باشد، بلکه شهرهای جدید برای ساخت مسکن شهروندان تهرانی درنظر گرفته شده است.
حملونقل نیز مورد توجه بسیاری از فعالان توئیتر بود. آنها میگویند یکی از دلایل افزایش قیمت بنزین، افزایش انگیزه مردم به استفاده از حملونقل عمومی بود، حال این انگیزه در مردم ایجاد شده ولی حملونقل عمومی به هیچوجه پاسخگوی نیاز مردم نیست. کاربران از افزایش قیمت تاکسیهای اینترنتی و آژانسها در شب یلدا بشدت ناراضی بودند.
کتابی برای افزایش «کیفیت زندگی»
مرتضی عزتی، استاد دانشگاه تربیت مدرس، به خوانندگان کتابهای اقتصادی روزنامه ایران توصیه میکند کتاب «کیفیت زندگی» به کوشش «مارتا نوسبام» و «آمارتیا سن» را مطالعه کنند.
کتاب «کیفیت زندگی» شامل مجموعهای از مقالات است که شاخص اقتصادی را که به افزایش رفاه و کیفیت زندگی منجر میشود، معرفی میکند. این کتاب نگاه چندین اندیشمند بهمنطق توسعه انسانی است. اینکه چه شاخصها و متغیرهایی برای محاسبه رفاه باید مورد محاسبه قرار گیرد.
این کتاب در مورد کیفیت زندگی است به آن معنا که این مفهوم در نظریههای رفاه مورد استفاده قرار میگیرد. به عبارت دیگر، درباره پاسخهایی است به پرسشهای متمایز اما وابسته بههم در حوزه رفاه اجتماعی که این مفهوم با آنها سروکار دارد.
پاسخهایی که باید آن قدر روشن و دقیق و عینی باشند که بتوان برپایه آنها سیاستهای رفاهی کارآمدی را طراحی کرد. بخشی از این پرسشها عبارتند از اینکه؛ چه نوع اوضاع و احوالی، شرایط مناسب زندگی را فراهم میسازند؟ چه چیزی زندگی فرد را برای او به زندگی مطلوب تبدیل میکند؟ چه چیزهایی هستند که زندگی را ارزشمند میسازند؟ بهطور خلاصه اینکه چه چیزهایی زندگی فرد را بهتر میکنند.
مارتا نوسبام و آمارتیا سن در مقدمهای که بر این کتاب نوشتهاند به تفصیل شیوه تحلیل مسائل کیفیت زندگی را توسط ارائهکنندگان این مقالات توضیح دادهاند.
کتاب کیفیت زندگی به کوشش مارتا نوسبام و آمارتیا سن با ترجمه حسن فشارکی به همت نشر شیرازه با بهای ۵۰ هزار تومان در تابستان ۱۳۹۷ منتشر شد.