لبخند رسانه ملی‌ به محیط‌زیست

  مریم فرهمند


سریال‌های تلویزیونی نوروز با گوشه چشمی که به محیط زیست داشت، نشان داد اگر این رسانه بخواهد به مسائل مبتلابه جامعه با نگاه و زبانی مردمی بپردازد، نه تنها تأثیرگذار خواهد بود بلکه گام‌های مؤثری نیز در جهت ترمیم رابطه از هم گسیخته خود با شهروندان
برخواهد داشت.
مستند «حیاط خانه ما» به تهیه‌کنندگی و کارگردانی سیدمانی میرصادقی یکی از این برنامه‌ها بود که در 27 قسمت 27 دقیقه‌ای از شبکه دو پخش شد.
این برنامه موضوعات مختلف محیط زیستی مانند گونه‌های در حال انقراض، تالاب‌ها و.. را دستمایه قرار داده بود. «حیاط خانه ما» در قالب سفرهای هیجان‌انگیز دایی و خواهرزاده‌ای کنجکاو ظرفیت‌های طبیعی و تنوع زیستی ایران را به تصویر کشید. در واقع در هر قسمت از این مجموعه پسر نوجوانی به نام امیر همراه با دایی خود به یکی از مناطق دیدنی ایران می‌رفت و با موضوعات بسیار جالبی مواجه می‌شد.
مجموعه دیگری که بینندگان بسیاری را هم به خود جلب کرد، سریال پایتخت 3 بود. فصل سوم این مجموعه موضوع زیست محیطی داشت و باعث شده بود تا همه مردم از ساعت 10 تا 11 شب ماهواره‌های خود را خاموش کنند.
درست 3 ماه پیش از پخش این سریال، معصومه ابتکار (معاون رئیس جمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور) به همراه جمعی از مدیران سازمان حفاظت محیط زیست در صدا و سیما حضور یافت که بازتاب‌های متفاوتی پیدا کرد. خوشبختانه این دیدار برای علاقه‌مندان محیط زیست که همواره از برخورد سرد صدا و سیما با محیط زیست گله‌مند بودند امیدوار‌کننده بود اما نتیجه همکاری این دو سازمان را در تعطیلات عید دیدیم.
پس از این دیدار، ابتکار در صفحه فیس بوک خود نوشت: «صدای چکاوک آسمانی امروز در اتاق رئیس رسانه ملی طنین‌انداز شد. این هنر آقای دکتر کهرم  (مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست) بود که پیام طبیعت آسیب دیده ایران را به اتاق فرمان صدا و سیما برد.
 در این جلسه مدیران رسانه اعلام آمادگی و همراهی بسیار جدی را برای برنامه‌های آموزشی و اطلاع‌رسانی در زمینه محیط زیست داشتند. آقای درویش مدیر دفتر آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست هم صحبت متفاوتی مطرح کرد. او نشاط اجتماعی را متأثر از نوع رابطه با عناصر طبیعت قلمداد کرد و از خدمات عظیم طبیعت به جوامع انسانی نام برد و این‌که رویکرد باید تغییر کند. برای نخستین بار یک کارگروه دائمی میان دو دستگاه برای سیاستگذاری
تشکیل شد.>
همه دردهایی که این روزها محیط زیست و محیط بانان تحمل می‌کنند را هم می‌شد در بغض «بهبود فریبا» دید که در قسمت‌های پایانی سریال و در مراسم بازسازی شده رونمایی از پیراهن تیم‌ملی، شکسته شد.
اهمیت حفاظت از ببر مازندران و یوزپلنگ آسیایی را به خوبی در این سریال می‌شد دید.
این قدمی بود که انتظار می‌رود سرآغاز حرکتی نو در برنامه‌های صدا و سیما باشد و نه تنها محیط زیست بلکه سایر بخش‌های اجتماعی کشور را هم در بر گیرد و همسو با مردم و دلواپسی‌هایشان
سخن بگوید.
با وجود همه وجوه مثبت این سریال اما همزمان با پخش آن، شماری معدود از اهالی مازندران(حدود ۵۰ نفر) در مقابل استانداری این شهر تجمع کرده و خواستار توقف پخش این سریال شدند. در حالی که این سریال به شکلی غیر مستقیم به نکاتی از جمله توجه به روزی حلال، دعا و نیایش واقعی، توجه به تحکیم خانواده، تجلی عشق واقعی در خانواده و تلاش زن در خانواده برای نجات همسرش از افسردگی
می‌پرداخت.
همچنین تکریم بزرگسالان و استحکام اخلاق در خانواده و آسیب شناسی معضلاتی چون بلوتوث، ترویج خودپزشکی کردن در جامعه، نتایج چشم و هم چشمی که منجر به دور شدن از فرهنگ اصیل می‌شود و... شخصیت‌های مازندرانی به عنوان بخش مهمی از فرهنگ ملی این مفاهیم را در طول فیلم پیش بردند اما با این همه نحوه بازی آن‌ها به مذاق بسیاری از هموطنان این خطه از میهن‌مان خوش نیامد.
 رسانه ملی و فرهنگ‌سازی
معصومه ابتکار (معاون رئیس جمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور) در پاسخ به همکاری صدا و سیما نامه‌ای برای قدردانی به مدیر شبکه اول سیمای جمهوری اسلامی ایران نوشت و تلفنی هم با ضرغامی ریاست صدا و سیمای جمهوری اسلامی
صحبت کرد.
در بخشی از نامه ابتکار آمده است:
<فرهنگ دینی و ملی ما احترام به عناصر طبیعت و محیط زیست را همواره مورد تکریم قرار داده است. در این میان آنچه باعث صیانت از موهبات الهی و میراث بی‌همتای طبیعت و اهدای آن به فرزندان ما می‌شود، فرهنگ‌سازی برای انسان امروز و آموزش برای نسل‌های آینده است که رسانه‌ها و البته رسانه ملی در آن سهم بسزایی دارد.
شبکه یک سیما در نوروز 93 با توجه ویژه به موضوع محیط زیست، محیط‌بانان مکرم و سختکوش و نیز ضرورت حفظ تنوع زیستی و حیات وحش در قالب سریال موفق «پایتخت 3» توانست الگوی مناسبی از فرهنگ‌سازی برای مخاطبین عام و توده‌های ملت
ارائه دهد.
بی‌شک پرداختن به موضوع محیط زیست در لابلای تولیدات در سبک‌ها و ژانرهای مختلف بیش از ساختن سریال‌های اختصاصی محیط زیستی فایده دارد. این سریال با زبانی ساده و شیرین، توجه همه افراد خانواده بویژه کودکان و نوجوانان را به طبیعت و حیات وحش و نیز خطراتی که زمین یگانه ما را تهدید می‌کند، جلب
کرده است.
سازمان حفاظت محیط زیست از ساخت و پخش این گونه برنامه‌ها و سریال‌ها که می‌تواند به خوبی گفتمان حفاظت از محیط زیست، طبیعت و حیات وحش را نمایش دهد، سپاسگزاری کرده و به خاطر حفظ منافع ملی خواستار تداوم آنهاست.
اینجانب نیز از تلاش و زحمات جنابعالی و همه دست اندرکاران تهیه، ساخت و پخش سریال بخصوص جناب آقای سیروس مقدم تشکر کرده و امیدوارم امکان قدردانی در مراسمی در آینده نزدیک
فراهم شود.>
 زندگی محیط‌بانان تراژدی محض است
سیروس مقدم، کارگردان «پایتخت3» هم با بیان این‌که این مجموعه تلویزیونی مدیون کار جمعی و تیمی همه افراد و عوامل تولید این مجموعه بوده، می‌گوید: <زمانی که این سریال با سفارش سازمان و پیشنهاد علی دارابی معاون سیمای رسانه ملی ساخته می‌شد می‌دانستیم که تولید آن کار سختی است و در مقابل انتظارات مردم بالاست و اگر درجا بزنیم مردم ما را نمی‌بخشند و ما از این معضل نگران بودیم تا زمانی که محسن تنابنده موضوع کشتی و محیط‌زیست را به ما پیشنهاد داد. سریال پایتخت به‌دلیل نبود ریا و دروغ، تظاهر، تبلیغ و ترویج احترام به بزرگ‌ترها موفق بوده و چون برگرفته از دل مردم است بر دل آن‌ها نیز می‌نشیند.>
وی اظهار می‌کند: در «پایتخت3»، موقعیت‌های خطیر و هولناک و دردناکی وجود دارد که اگر طرح آنها، همراه با شیرینی و لبخند نمی‌شد، بشدت تلخ و غیر قابل تحمل می‌شد؛ مثلاً موضوع محیط بان‌ها و سختی‌های کار و اوضاع زندگی‌شان، تراژدی محض است. سعی کردیم تا در کنار طرح این مصایب، با ایجاد شوخی و خنده، فرصت نشان دادن آن‌ها را هم داشته باشیم. یا در موضوع شکست نقی، حتماً باید با چاشنی شوخی همراه می‌شد تا قابل تحمل شود و انگیزه‌ای شود تا نقی را مصمم کند به قهرمانی برسد. این ویژگی خاص «پایتخت 3» بود.
هر چند پخش این سریال برای بعضی از مازنی‌ها خوشایند نبود اما مقدم معتقد است قصه‌های «پایتخت» برآمده از دل جامعه و موضوع‌های روز جامعه است. ما این آمادگی را داشتیم که حتی فیلمنامه آماده شده را کنار بگذاریم و قصه تازه‌ای که برآمده از دل یک ماجرای واقعی است در آن تزریق کنیم.
موضوعی مانند محیط زیست، برگرفته از صفحه حوادث روزنامه‌هاست که ناگهان مورد هجوم شکارچیان غیرقانونی قرار گرفته و در مقطعی که ناگهان موضوع حیات وحش و محیط بان‌ها حاد شد و شدت گرفت آن را به فیلمنامه تزریق کردیم... یا موضوعات دیگر مانند تجلیل از محیط‌بان‌ها. بنابراین، این شیوه کار، ذات پایتخت است و آن را بشدت واقعی و باورپذیر می‌کند.