فیلم خوب تبلیغ نمی‌خواهد!

 نرگس عاشوری


پخش تیزرهای تلویزیونی که در ابتدا به نفع یک فیلم و باعث فروش بالای آن شد، حالا بحث‌های تازه‌ را در جامعه سینما مطرح کرده است. این مسأله از اوج گرفتن فیلم «طبقه حساس» حکایت دارد که تولیدکنندگانش در همان ابتدای سال از نحوه تبلیغ آن در تلویزیون ناراضی بودند. با این حال فیلم یادشده برصدر جدول فروش تهران تکیه زد و حالا بنابر موفقیت این فیلم، زمزمه‌های تازه‌ای شنیده می‌شود. برخی می‌گویند فیلم خوب به تبلیغ نیاز ندارد و همه این استدلال‌ها از صدرنشینی طبقه حساس ناشی می‌شود. همین روزها «مسعود ده‌نمکی» کارگردان دیگر فیلم پرفروش روی پرده (معراجی‌ها) جمله‌ای مشابه را تکرار کرد که مؤید فروش فیلم خوب، بدون تبلیغات تلویزیونی بود. برخی بر این باورند که حرف او متوجه طبقه حساس بوده است، اما بیشتر به بخشی از سخنانش انتقاد دارند که در واکنش به اعتراض رضا کیانیان نسبت به رعایت نکردن عدالت در پخش تبلیغات فیلم‌ها گفته بود: «تلویزیون در تبلیغات تلویزیونی عدالت را رعایت کرده است.»
این در حالی است که «جواد نوروزبیگی» تهیه‌کننده «طبقه حساس» که هیچ‌گاه نتوانست از امکان تبلیغ تلویزیونی استفاده کند با تأکید بر اهمیت تبلیغات فیلم‌ها در زمان اکران و تأثیرگذاری عرضه گسترده آنونس و تیزرهای تلویزیونی برای معرفی اثر به مخاطبان در گفت‌وگو با ایران می‌گوید: طبیعتاً یکی از تبلیغ‌های مهم در تلویزیون تیزر تلویزیونی است که مخاطب گسترده‌ای دارد بخصوص در ایام نوروز که جشنواره‌ای از سریال‌ها و برنامه‌های مفرح از آنتن تلویزیون پخش می‌شود. خب در دوره‌ای که تلویزیون بیشترین آمار مخاطبان را دارد پخش تیزر یک فیلم می‌تواند یک خانواده را برای تماشای یک فیلم تشویق می‌کند.
غلبه تبلیغ سینه به سینه مخاطبان بر تیزرهای تلویزیونی
اما «سیروس تسلیمی» تهیه‌کننده و پخش‌کننده فیلم کلیشه شدن تبلیغات و کوتاه‌تر شدن زمانبندی تیزر را عامل کمتر شدن بار تأثیرگذاری آن در تبلیغات عنوان کرده و معتقد است تبلیغ سینه به سینه مخاطبان اثرگذارترین تبلیغ در فروش یک فیلم است.
وی در این باره توضیح می‌دهد: اثرگذارترین تبلیغ در فروش یک فیلم در حقیقت تعریف و تبلیغ سینه به سینه مخاطبان است، ضمن این‌که موضعگیری یک طیف در قبال یک فیلم باعث ترغیب طرفداران طیف مقابل برای تماشای آن فیلم می‌شود. به اعتقاد من کم‌اثرترین عنصر، تبلیغ تیزر تلویزیونی است چرا که آنقدر گران است و زمان کمی دارد و آنچنان بی‌ربط با ژانر فیلم است که بعید می‌دانم تأثیر چشمگیری در تشویق مخاطب برای تماشای فیلم داشته باشد.  مدیر دفتر «امید فیلم» در ادامه می‌افزاید: بر اساس تجربه 20 ساله در این حوزه معتقدم بیلبورد و تیزرها آنقدر شبیه و تکراری شده است که نظر مخاطب را جلب نمی‌کند. به عنوان مثال فیلم «زیر پوست شهر» تیزر نداشت و همین موضوع باعث ترغیب مخاطب به تماشای این فیلم شد و همین اتفاق این روزها برای فیلم «طبقه حساس» هم اتفاق افتاده است. جواد نوروزبیگی که فیلم‌اش بدون آن‌که تیزر تبلیغاتی داشته باشد فعلاً در تهران پرفروش‌ترین اثر است با تأیید صحبت‌های تسلیمی در خصوص دلایل پرفروش بودن فیلم «طبقه حساس» توضیح می‌دهد: علاوه بر نداشتن تیزرهای تلویزیونی و اختصاص نیافتن بلیت‌های نیم‌بها، فیلم ما از حمایت شهرداری هم محروم بود و هیچ بیلبوردی در اختیارمان قرار نگرفته است هرچند یک فیلم خوب الزاماً نیازی به تیزر تلویزیونی برای جذب مخاطب ندارد و تبلیغات این فیلم بیشتر تبلیغات سینه به سینه است و ما فعلاً از این موقعیت بهره‌مند هستیم که تماشاگران این فیلم با رضایت از سالن‌های سینمایی خارج می‌شوند و هر تماشگر یک مبلغ برای «طبقه حساس» می‌شود. اما معتقدیم اگر یک درصد از  تمهیدات و امتیازاتی که برای فروش دیگر فیلم‌ها لحاظ شده است شامل حال فیلم ما می‌شد فروش متفاوت‌تری برای این فیلم اتفاق می‌افتاد.
پخش نشدن تیزر و پاسخگو نبودن تلویزیون
تهیه‌کننده «طبقه حساس» همچنین در واکنش به بخشی از صحبت‌های ده‌نمکی مبنی بر رعایت عدالت در پخش تیزرهای تلویزیونی می‌گوید: واقعاً رعایت شده؟! عدالت باید لمس کردنی باشد و ما شاهدش باشیم. عید نوروز فضای مفرح و شادی است و فرصتی است برای کنار هم بودن اعضای خانواده و فیلم «طبقه حساس» در حد و اندازه خود می‌توانست این فرصت را برای خانواده‌ها ایجاد کند اما آیا فرصتی برای معرفی این فیلم به خانواده‌ها فراهم شد؟ کدام نهاد با خرید بلیت رایگان و نیم‌بها چنین فرصتی را ایجاد کرد؟ کدام نهاد و ارگانی بلیت این فیلم را به عنوان بسته فرهنگی در میان مسافران نوروزی پخش کرد؟ نه تنها فیلم ما بلکه «با دیگران» و «خط ویژه» هم از چنین موقعیت‌هایی بی‌بهره بودند. وی با ابراز گلایه از صداوسیما برای حمایت نکردن از این فیلم می‌گوید: البته توقع این است که از بخش خصوصی در هر موقعیتی حمایت شود، چرا که در این صورت سینمای ما سینمای رو به رشدی خواهد بود. مسلم است که من و کمال تبریزی فیلمی می‌سازیم که در راستای اهداف نظام و شرایط فرهنگی جامعه باشد چون خودمان متشرعیم و همه نکات را رعایت می‌کنیم. سازندگان این فیلم تلاش خود را کرده‌اند که همه نکات را رعایت کنند حال این‌که دلیل حمایت نشدن این فیلم از سوی صداوسیما چیست، نمی‌دانم البته خواسته‌ام دلایل آن را تشریح کنم اما همواره گذشت کرده‌ام و این بار هم تحمل کرده و ترجیح می‌دهم سکوت کنم.
نوروزبیگی در پاسخ به سؤالی درباره پاسخگو نبودن متولیان این رسانه می‌گوید: دلایل آن برای خود ما هم نامعلوم است و متأسفانه تا به این لحظه توضیحی از صداوسیما ارائه نشده است در حالی که ما برای پرداخت هزینه تیزرها نیز اعلام آمادگی کرده‌ایم و هزینه آن را هم پرداخته‌ایم اما تاکنون این اتفاق نیفتاده است.
 تأثیر «اخراجی‌ها» بر فروش «معراجی‌ها»
تسلیمی درباره دلیل فروش فیلم «معراجی‌ها» با وجود نداشتن هیچ یک از مؤلفه‌های برجسته از جمله پرسر و صدا بودن فیلم به دلیل توقیف، ترکیب بازیگران و مخاطب‌پسند بودن توضیح می‌دهد: البته من این فیلم را ندیده‌ام اما با توجه به استقبال نکردن جشنواره از این فیلم چنین انتظاری از فروش فیلم پیش‌بینی نمی‌شد. به تصور من فروش این فیلم ناشی از چند عامل است از جمله تهیه‌ بلیت نیم‌بها و حضور آقای اکبر عبدی با آن تصویر خاص روی سر در سینماها که علاقه‌مندان خاص خود را دارد. عامل مهم دیگر کاریزمای سازنده آن یعنی مسعود ده‌نمکی است؛ در واقع اعتماد مردم به پرمخاطب بودن تجربه‌های پیشین این کارگردان و تصور این‌که این فیلم ادامه‌ای بر سه‌گانه اخراجی‌هاست باعث استقبال نسبی تماشاگرانی شد که چندان با فضای جشنواره آشنا نیستند و نقد نمی‌خوانند. ضمن این‌که نباید از هوشیاری در زمان اکران این فیلم غافل شد؛ نمایش «معراجی‌ها» زمانی آغاز شد که فیلم خاصی روی پرده اکران نبود و سالن‌های نمایشی، فرهنگسراها و پردیس‌ها بهترین سانس خود را در اختیار این فیلم قرار دادند که سازنده آن پیشینه فیلم‌های پرفروش را دارد.
نوروزبیگی نیز در پایان صحبت‌های خود ضمن ابراز خرسندی از فروش فیلم‌های «چ» و «معراجی‌ها» خاطرنشان می‌سازد: به هر جهت من به عنوان تهیه‌کننده از این موضوع خوشحالم که فیلم‌های «معراجی‌ها» و «چ» که از نوع فیلم‌های دفاع مقدس هستند فروش خوبی داشتند و این برای چرخه سینما بسیار خوب است و ما هم راضی هستیم؛ شروع خوب سینما برای همه سینما خوب است اما اگر برابری در حمایت لحاظ شود باعث همدلی و خشنودی کل سینما خواهد شد.