مؤلفان خاموش نیستند؛ صدای شان به جایی نمی رسد!

ندا سیجانی
خبرنگار
شکایت خانواده مرحوم رحیم معینی کرمانشاهی از سه خواننده مطرح ایران خبری بود که طی چند روز گذشته در رسانه‌ها جریان سازشد؛ فرزند این شاعرفقید براین نظراست که سالارعقیلی، محمد معتمدی و فرزاد فرزین آثار استاد (معینی کرمانشاهی) را بدون اجازه، دریافت مجوز و رعایت قانون حق مؤلف استفاده کرده‌اند. البته به گفته ایشان گویا شکایت تنها به این سه نفرخلاصه نمی شود و تعداد این افراد به حدود 10 نفر می‌رسد. پروسه شکایت شاعران، ترانه سرایان و آهنگسازان مربوط به امروز و دیروز نیست و با وجود تصویب «قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان» بارها این اتفاق درکشور ما تکرار شده و به موضوعی تکراری تبدیل شده است؛ شاید نیاز بود این فرهنگ‌سازی‌ها از سال‌ها پیش صورت می‌گرفت وآرام آرام در بطن جامعه ریشه می‌دواند.
گوش کسی بدهکارنیست
حسین معینی کرمانشاهی، فرزند شاعر و ترانه سرای فقید، درگفت‌و‌گو با «ایران» درپاسخ به این سؤال که چرا طی این سال‌ها اعتراضی به این موضوع نداشته و حالا به یکباره دست به چنین تصمیمی زده است، می‌گوید: «اولین شکایت ما در سال 74 ودررابطه با آقای علیرضا افتخاری بود که سرانجام به نتیجه رسید و به‌صورت توافقی این مسأله منتفی شد اما اشتباه درخوانش اشعار و همچنین حذف برخی کلمات بدون اجازه صاحب اثر آنها را مجبور کرد کار را دوباره اجرا کنند. ولی متأسفانه با گذشت چند سال از این ماجرا همچنان می‌بینیم عده‌ای این موضوع را فراموش کرده‌اند. من بارها در فضاهای مجازی و حتی درمراسم ترحیم پدرم به این موضوع اشاره کردم منتهی  گوش کسی بدهکار نیست و چون این دوستان در رقابت برگزاری کنسرت با قیمت‌های گزاف هستند دیگر اهمیتی ندارد شعر یا آهنگ برای چه کسی است به همین منظور تأمل کردم ببینم تا کجا ادامه خواهد داشت و وقتی دیدم این قصه سر دراز دارد، تصمیم گرفتم شکایت کنم.»
او به گزارشی که درچند روز گذشته در«ایسنا» منتشر شده، اشاره می‌کند: «پدر من تا آخرعمرش اجاره ‌نشین بود و من هم الان اجاره‌نشین هستم. حالا چرا باید مملکت اجازه بدهد به یکسری که این کارها را انجام بدهند؟» او در مورد اینکه آیا این موضوع به‌دلیل مسائل اقتصادی پیش آمده مطرح شده گفت: «من تقاضای کمک مالی ازکسی ندارم حتی پیش از این هم دوستانی درخواست اجرای اشعار پدر را داشتند و به حرمت این کار فرهنگی بدون دریافت وجهی کار به اجرا درآمد.» اما برخی از این اعتراضات به ارگان‌هایی چون صداوسیما وارد است چرا که در مقام سرمایه‌گذار کار را به صورت سفارشی به خواننده پیشنهاد می‌دهند؛ نمونه‌اش هم اثری است که با صدای سالارعقیلی پخش شده است، از این روست که روند صدور مجوز و اجازه از صاحبان اثر به همان نهاد یا سرمایه‌گذار برمی‌گردد. حسین معینی کرمانشاهی براین نظر است که «خواننده هم موظف است پیگیراین موضوع باشد.» البته او تأکید دارد که از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و صدا و سیما هم شکایت خواهد کرد.
او گفت: «در همان سال‌های 74-75 به صدا و سیما اعلام کردم حق اجرای کارهای پدرم را ندارند حتی نباید اسم ایشان از رسانه ملی پخش شود اما متأسفانه به این روند کاری ادامه می‌دهند بنابراین تصمیم دارم اعتراضات خود را با هنرمندان آغاز کنم تا بلکه صدا و سیما جرأت چنین بی‌اخلاقی‌هایی را نداشته باشد. این اشعار سرمایه پدر من است و باید به رسمیت شناخته شود و جزسرقت ادبی عنوان دیگری نمی‌توان انتخاب کرد.»
اعتراض دیگر حسین معینی کرمانشاهی به معرفی نکردن شناسنامه کاری هنرمندان در شبکه‌های رادیویی چون «فرهنگ» یا «آوا» است و براین باور بوده که آثاری که از رسانه ملی پخش می‌شود گوش جوانان را خراب کرده است. اما دیدگاه ترانه سرایان و شاعران معاصر ایران نسبت به استفاده از آثار آنها از سوی هنرمندان اندکی متفاوت است؛ آیدا شاملو همسر زنده یاد احمد شاملو شاعر بزرگ ایران دراین باره به «ایران» گفت: تا به امروزخوانندگان یا تهیه‌کنندگان با اجازه من یا پسر آقای شاملو اثار ایشان را در آلبوم یا روی صحنه استفاده کرده‌اند و مشکلی به این لحاظ نداشته‌ایم. البته خود این دوستان باید به این موضوع واقف باشند.
بهار مشیری فرزند زنده یاد فریدون مشیری نیزدراین باره به «ایران» گفت: بعد از فوت پدرم دوستان بسیاری بودند که تقاضای اجرای آثار ایشان را داشتند و از طریق ناشر با ما در تماس بودند اما برخی دوستان دیگر بدون اطلاع‌رسانی کار خود را انجام می‌دادند و ترانه‌های استاد مشیری را می‌خواندند و در آلبوم منتشر می‌کردند. البته در یک دوره نسبت به این موضوع اعتراض کردیم اما چندان مؤثر نبود با آنکه رعایت حق مؤلف در قانون به تصویب رسیده و ضمانت اجرایی آن بر عهده خود ما مردم است اما به این موضوع توجهی نمی‌کنیم. البته در گذشته این موضوع بسیار مورد اهمیت بود ولی نسل جدید در این باره کوتاهی می‌کنند. موضوعی که در وزارت ارشاد به آن اشاره شده و باید رعایت شود اما متأسفانه می‌بینیم که بازهم تکرار می‌شود، نمی‌دانیم این دوستان چگونه از قوانین ارشاد عبور می‌کنند.
جفا به نظام اسلامی
سید هادی حسینی معاون حقوقی و امورمجلس وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی براین نظر است که «این موضوع فی البداهه یک امرشخصی است یعنی صاحب اثر باید از فردی که فکرمی کند سرقت ادبی از او انجام داده در محکمه شکایت کند، دادگاه هم مکلف به رسیدگی است اما اگر این موضوع به قاضی اثبات نشود به‌دنبال کارشناسی از ارشاد هستند درآنجا نظرخود را اعلام می‌کنیم و حمایت‌های لازم را از صاحب اثرخواهیم داشت اما چون شکایتی به ما ارجاع نشده، اطلاعی از این موضوع نداریم.» به گفته حسینی «هنرمند دزد نیست و روح لطیفی دارد و اولین ویژگی یک هنرمند اخلاق است و شخصی که اثر هنری را به سرقت می‌برد درواقع لباس هنرمند را دزدیده است. این اتفاقات یا از روی جهل بوده یا آنکه می‌دانند و رعایت نمی‌کنند.» او در مورد اینکه چرا صدا و سیما به حقوق هنرمند احترام نمی‌گذارد و آثار آنها را بدون اجازه از صاحب اثر پخش می‌کند گفت: «اگر هر کسی درهرلباس و سازمانی از اثرهنری استفاده می‌کند باید به لحاظ مادی ومعنوی شرط اخلاق را رعایت کند و مکلف است نام صاحب اثر را حتماً یادآور شود و اگر هم نیاز به اجازه است پیگیری‌های لازم را انجام بدهد. اگر بگوییم به حقوق کپی رایت واقف نیستیم به کشورمان، نظام اسلامی، دین و اخلاق اجتماعی‌مان جفا کرده‌ایم.» گفتنی است علیرغم تلاش برای تماس با متشاکی ها و استماع پاسخ های آنان، خبرنگار «ایران» موفق به تماس و پاسخگویی آنان نشد.