شاید کودکان ذهن منعطف‌تری برای حل مسأله دارند

آزاده سهرابی
روانشناس
یک هفته درباره حل مسأله صحبت کردیم و در پله آخر ایستاده‌ایم. اما می‌خواهیم برگردیم به نقطه پیش از آغاز. چرا اصلاً مسأله ایجاد می‌شود؟ گاهی ما در مقابل مسائلی در زندگی قرار می‌گیریم که محیط به ما تحمیل می‌کند؛ اما بیایید در نقطه پذیرش این مسأله قرار بگیریم که بسیاری از مسائلی که در زندگی روزمره با آن برخورد می‌کنیم و تبدیل به یک مسأله می‌شود، نتیجه قدم‌های اشتباهی بوده که رفته‌ایم و مسأله ایجاد شده است. گاهی هم یک سبک غلط در زندگی را آموخته‌ایم یا به قدر کافی فکر ورزیده‌ای برای حل مسأله نداریم. منظور این است شاید در روزگاری که هیچ مسأله‌ای در زندگی وجود ندارد نیز نیاز است مهارت‌های خود را در این زمینه به روز کنیم تا در مرحله پیشگیری از ایجاد مسأله قرار بگیریم. همیشه پیشگیری بهتر از درمان است. هرچند تغییر زاویه دید هم در این میان مهم است که چالش با مسأله را بتوانیم به یک مرحله رشدی تبدیل کنیم.
اما پیشگیری!
 یک بار دوستی می‌گفت بعد از ساعت‌ها روان‌درمانی شدن فهمیده که چقدر مسائل کودکی او در انتخاب‌های بزرگسالی اش که دردسرساز هم  شده مؤثر بوده است. حالا وحشت داشت که چطور وقتی می‌داند کودک این همه آسیب پذیر است و او هم برای مادری کردن حتماً کاستی‌هایی دارد بچه‌دار شود! آنجا بداهه به دوستم حرفی زدم  که هنوز هم به نظرم درست ترین جواب است. قرار نیست بچه‌ها بدون چالش بزرگ شوند یا آنقدر پدر و مادر خود را به وادی کمال‌گرایی بیندازند که از آن سوی بام پرت شوند و این را تجربه می‌گوید که گویا هر بچه‌ای در هر شرایط زندگی و با هر پدر و مادری که بزرگ شود، میزانی از آسیب روانی را تجربه خواهد کرد. شاید حتی این آسیب‌پذیر بودن کودک یکی از عوامل رشد او باشد. کودک باید با چالش درونی و بیرونی مواجه باشد تا بتواند جنبه‌های مختلف وجودی و توانایی‌های خود را رشد بدهد؛ البته این به معنای این نیست که باز از سوی دیگر بوم بیفتیم، حتماً باید والدین تلاش کنند تا فرزندانشان دچار بحران و وقفه‌های رشدی یا عاطفی نشوند؛ اما هنوز جوابی را که به آن دوست دادم، نگفتم. :« قرار نیست بچه‌ها بدون چالش بزرگ شوند، بلکه لازم است والدین به آنها دست‌هایی توانا بدهند که بچه‌ها بتوانند هر گرهی در زندگی‌شان را باز کنند.» در واقع وجود گره در زندگی لاجرم است اما اگر فرد از کودکی یاد بگیرد با دیدی مثبت به زندگی نگاه کند، عزت نفس داشته باشد، مهارت‌های لازم حل مسأله را یاد بگیرد، والدین به او سختکوشی و در عین حال استقلال لازم را بدهند، می‌توانند او را با اطمینان بیشتری در برابر مسائل زندگی بیمه کنند.
کرونا یک وضعیت یا مسأله لاجرم در زندگی تقریباً تمام کودکان دنیا بود. آنها با انواع محدودیت‌ها روبه‌رو شدند. از دوستان خود دور شدند. از نزدیک در معرض مرگ قرار گرفتند و بیمار شدند. آسیب‌های اقتصادی و خانوادگی بیش از گذشته عریان در مقابل دیدگانشان بود و... کودکانی در این میان دچار اختلالات جدی روانی از جمله اضطراب، وسواس، تیک، افسردگی و... شدند اما در نگاه کلان عموم کودکان خود را با شرایط  تطبیق دادند که خود این مسأله نشان دهنده ویژگی‌های ذاتی کودکان است که انگار در مقابل حل مسأله، ذهنی انعطاف پذیرتر دارند. از سوی دیگر در همین محدوده کودکانی که والدین آنها مسأله را بدرستی برای آنها تشریح و با غم و ناراحتی آنها همدلی کردند و در عین حال خود دچار اضطراب‌های شدید نشدند و لحظه به لحظه با انعطاف پذیری نسبت به شرایط پروتکل‌های زندگی خود را برای حل مسأله رویارویی با کرونا به روز کردند، کمتر کودکانشان آسیب دیدند؛ این یعنی ایستادن در مرحله پیشگیری! حتماً این تجربه کرونا وقتی کودکان بزرگ می‌شوند ردی بر ذهن و روانشان به جا گذاشته  اما آیا قرار است همه کودکان این دوره دچار نوعی آسیب جدی در مقابل روزگار بزرگسالی شوند؟ به نظر که این طور نمی رسد!