داستان نباید تاریخ رسمی را تأیید کند

سایر محمدی

«نگهبان تاریکی» مجموعه 9 داستان کوتاه مجید قیصری است که سال گذشته توسط نشر افق منتشر شد و امسال جایزه جلال را نصیب نویسنده‌اش کرد. قیصری در این داستان‌ها به اعماق شخصیت‌های درگیر در جنگ می‌پردازد و به عبارتی به روانکاوی درونی انسان. نویسنده‌ای که با رویکردی واقع‌گرا تصویرگر اجتماع و تاریخ این سرزمین‌است. رمان «طناب کشی» اوکاندیدای جایزه بنیاد گلشیری بود. «گوساله سرگردان» که یکی از آثار قابل تأمل سال‌های اخیر در حوزه ادبیات جنگ، جایزه منتقدان مطبوعات و رمان «ضیافت به صرف گلوله» جایزه پکاو و جایزه قلم زرین را از آن خود کرد. در رمان «شماس شامی» هم نویسنده از یک زاویه جدید واقعه عاشورا را روایت می‌کند. مجید قیصری متولد 1345 تهران است و فارغ‌التحصیل رشته روانشناسی. هنرمندی که سال‌های نوجوانی‌اش را به‌عنوان نیروی داوطلب پشت خاکریز‌ها و زیر آتش خمپاره‌ها سپری کرد.
به‌نظر می‌رسد در اغلب آثارتان به فرم بیش از محتوا توجه دارید. مصداق این حرف که «چه گفتن مهم نیست، چگونه گفتن مهم است.»
اگر نگویم در همه کارها، حداقل در کارهای این سال‌ها رویکرد من این طور بود، به هر حال فرم برای من مهم است. اینکه چگونه و از چه زاویه‌ای حرف خود را بزنم، همان‌گونه که در «شماس شامی» و در «طناب کشی» زده ام.
«شماس شامی» شاید به همین خاطر مورد توجه قرار گرفت و به چاپ چهارم رسید.
شماس شامی صرف نظر از فرمش، روایت تازه‌ای از عاشورا به دست می‌دهد. در نتیجه موضوع هم برای مخاطب جذاب بوده که این همه از آن می‌گویند و به چاپ چهارم رسید. تنها فرم نیست که این رمان را برجسته می‌کند. شماس شامی، خادم جناب جالوت نماینده رم درون شام است. جالوت ناپدید شده و به نظر می‌رسد که توسط یزید به قتل رسیده و شماس در حال نوشتن دادخواهی است و تعریف وقایع که در حقیقت واقعه عاشورا از زبان یک فرد خارجی روایت می‌شود.
اشاره کردید، داستان اگرچه اجازه ندارد تاریخ را تحریف کند، اما این ظرفیت را دارد که روایتی تازه از زاویه‌ای دیگر به دست دهد. به نظر شما داستان بدهکار واقعیت است؟ مارکز زندگی سیمون بولیوار، اسطوره امریکای لاتین را طوری می‌نویسد که خلاف روایت مورخان است.
اینکه می‌گویم داستان این ظرفیت را دارد که روایتی تازه از زاویه‌ای دیگر به دست دهد، ممکن است این روایت در تضاد با تاریخ رسمی باشد. داستان که نباید تاریخ رسمی را تأیید بکند. حرف من این‌است تاریخ رسمی یک چیز می‌گوید، نویسنده هم روایت خودش را به‌دست می‌دهد. ممکن است روایتی که نویسنده از تاریخ دارد، درصدد تقابل با تاریخ رسمی باشد. قرار نیست آنچه را که تاریخ رسمی می‌گوید، نویسنده همان را تأیید بکند.
در «شماس شامی» تاریخ عاشورا از زبان یک فرد خارجی به اسم شماس روایت می‌شود. آیا در تاریخ رسمی چنین شخصی داریم یا ابتکار شماست؟
این یک شگرد ابتکاری است و این شخصیت داستانی را من خلق کردم. جالوت در تاریخ وجود دارد که در دربار یزید سرانجام کشته می‌شود. ولی راوی که «شماس شامی» است اصلاً وجود خارجی نداشت. آن سرگذشتی هم که برای جالوت ساخته شد کاملاً ساخته ذهن و خیال من است و هیچ ربط مستقیمی با تاریخ ندارد.
جوایز متعددی نصیب اغلب آثارتان شده است. طیف‌ها و گرایش‌های ادبی مختلفی فارغ از نگرش ایدئولوژیک آثار شما را برگزیدند.
من کار خودم را می‌کنم و داوران این جوایز و جشنواره‌ها هم کار خودشان را. به هر حال این جوایز درکار نویسنده بی‌تأثیر نیست، همین که این جوایز سبب می‌شود که آثارتان دیده شود مشوقی است هم برای نویسنده هم برای خواننده. من تلاش می‌کنم داستان  بنویسم، اینکه چه طیفی و چه گرایش‌هایی به آن اقبال نشان می‌دهند از اراده من خارج است. من سعی نکردم داستان محملی برای مقبولیت یک طیف یا یک گرایش ایدئولوژیک و سیاسی خاص بشود.