استمرار رسالت در شرایط دشوار

اسماعیل علوی
دبیر گروه پایداری
نیمه اول قرن سوم هجری با تحولات تازه‌ای درعرصه رویارویی خلفای اسلامی با جانشینان رسول خدا(ص)مواجه بود. در این دوره خلفای عباسی پس از ناکامی در به کاربستن شیوه‌های پیچیده دوستی ریاکارانه وهمراهی ظاهری با اهل بیت پیامبر گرامی اسلام(ص)، دشمنی خود را با فرزندان رسول خدا(ص)وحاملان رسالت نبوی علنی کردند.نزدیک بودن ولادت حضرت مهدی، موعود جهانی(عج) از نسل پیامبر اکرم(ص) نیز بر دشواری شرایط می‌افزود. از این روسختگیری‌ها واعمال محدودیت‌ها علیه امامانی که در این دوره می‌زیستند شدت گرفت. این دوره که از اواخر امامت امام جواد(ع) آغاز شده بود در زمان امامت امام هادی(ع) تشدید شد، تا آنجا که آن حضرت(ع) در منطقه‌ای نظامی – سامرا – تحت مراقبت‌های ویژه به حصر عباسیان در آمد.از آنجایی که دمیدن روح رسالت در میان امت از جمله وظایف امامان معصوم و حرکت در این جهت مستلزم اقدام‌های ایجابی و فعال با هدف حفظ و حمایت مستمر از رسالت است،امام هادی(ع) با توجه به شرایط جدید، ناگزیر از تعیین اولویت‌هایی بود تا دشمنی‌های حاکمان با اصل دین وتعالیم پیامبر گرامی اسلام(ص)مؤثر واقع نشوند.
بدین منظور امام هادی(ع) با تبیین «خطبه غدیریه» و تعلیم «زیارت جامعه کبیره» دریچه‌ای برای دریافت معارف اسلامی به سوی امت گشود تا در بزنگاه‌های دشوار تشخیص حق از باطل راهنما و هادی حق‌جویان حق‌طلب باشد. ویژگی بزرگ عصر امام هادی(ع)، نزدیکی زمان ولادت امام عصر، حضرت مهدی(عج) بود، موضوعی که عامه مسلمانان از آن باخبر بودند و خواص امت انتظار آن را می‌کشیدند و به معرفی رسول گرامی اسلام(ص) و اخبار متواتر بر همگان آشکار بود که امام عصر(عج) از نسل امام هادی(ع) خواهد بود. اعتقاد به ظهور منجی، همواره منبع الهام مسلمانان بوده و نور امید و هدایت را بر دل آنان می‌تاباند. از طرف دیگر، در دل حاکمان ستمگر که به ناحق بر اریکه خلافت مسلمین تکیه زده بودند، ترس و وحشت ایجاد می‌کرد. چنین بود که خلفای جور عباسی به منظور جدایی انداختن میان حامل رسالت محمدی(ص) و امت، به رغم محصور کردن آن حضرت(ع) جاسوسان زیادی را موظف کردند تا اخبار روزانه از آن حضرت را به آنان برسانند. بدین ترتیب عملاً دوران غیبت صغری به معنای دسترسی نداشتن آسان به امام معصوم از دوران امامت امام هادی(ع) آغاز شد و شیعیان جهت دریافت پاسخ سؤال‌های خود ناچار شدند به وکیلان آن حضرت مراجعه کنند. امام هادی(ع) با سازماندهی به تشکیلات وکیلان ضمن عادت دادن مسلمانان به ارتباط غیرمستقیم با امام معصوم، امت را برای دوران غیبت کبری آماده کردند. حلقه وکیلان به عنوان حلقه اتصال میان شیعیان و امام عمل می‌کردند و امام هادی(ع) از طریق آنان و با شیوه‌های ابتکاری، آموزه‌های مکتب را تعلیم می‌فرمودند. روش و نحوه سلوک امام هادی(ع) با گماردگان و درباریان، موجب نفوذ معنوی آن حضرت بر عوامل دستگاه حاکمه شد و کسانی هم از میان آنان پیرو آن حضرت شدند. این موضوع المعتز خلیفه وقت عباسی را بشدت نگران کرد و وی برای جلوگیری از نفوذ بیشتر آن حضرت، دست به جنایت بزرگی آلود و امام هادی(ع) را در 42 سالگی به شهادت رساند. شهادت امام هادی(ع) بر عموم مسلمانان تسلیت باد.