هنر، تاریخ مبارزه انسان با چالش‌هاست

محمدعلی الستی
  جامعه‌شناس
هنر در هر جهتی می‌تواند باعث تقویت و تشدید شود؛ یعنی هم می‌تواند پس از رخداد حادثه یا چالشی، انسان‌های روزگار خود را آرام کند و هم می‌تواند باعث عدم آرامش آنها شود. بسیاری می‌دانند که در درون انسان، دو موجود با هم زیست و به هم در فرآیند تصمیم‌گیری یاری می‌رسانند. در واقع مغز ما از دو قسمت و بخش تشکیل شده که نیمه راست در واقع محرک حسی است و به جذابیت‌ها و درک و دریافت‌های خلاقانه و زیباشناسانه و نیمه چپ به استدلال و منطق و دریافت‌هایی از جنس مقبولیت منطقی اختصاص دارد. وقتی انسان دربرابر موضوعی قرار می‌گیرد که نیاز به اخذ تصمیمی دارد هر کدام از این دو طرف نقش خاص خود را ایفا می‌کنند. در این بین، کار هنر این است که برای افزایش جذابیت حسی و پیروزی بر چالش‌های پیش رو در خدمت مقبولیت منطقی قرار بگیرد. فرض کنیم مقبولیت منطقی می‌گوید برای محافظت از ابتلا به کرونا خوب است خانه باشیم و بیرون نرویم، بر همین اساس هنر در خانه ماندن را ترویج می‌کند و آن را مقبول نشان می‌دهد و وسیله‌ای می‌شود برای ترویج این شعار و هدف. یا دربرابر زلزله مقبولیت منطقی به ما می‌گوید که باید چه کنیم و هنر در این مسیر ایجاد آرامش می‌کند و تسکین می‌دهد و راه را هموار و تحمل‌پذیر می‌کند و در واقع هنر است که انسان را برای رسیدن به مطلوب منطقی تهییج می‌کند. پس هنر تصمیم‌سازی نمی‌کند و این کار را عقل و دانش و علم انجام می‌دهند و هنر تنها کمک می‌کند تا به سمت این تصمیم برویم.
تاریخ زندگی بشر تاریخ مبارزه با طبیعت و چالش‌هایش است و انسان هم آسیب‌‌پذیرترین موجودی که مجبور بوده برای حفظ و بقای خود ابزارهای دفاعی برای خویش بسازد. انسان به واسطه همین ضعف مشهود، دائم در حال چالش با انواع و اقسام مشکلات از بیماری گرفته تا حوادث طبیعی مثل سیل و زلزله و... بوده است. همه این‌ها تاریخ مبارزه بشر را ساخته و از دل این مبارزات، خلاقیت، هنر و شعر متولد شده و اگر انسان چالشی نداشته باشد انگیزه‌ای هم برای خلق هنر نخواهد داشت و همین باعث شده ملت‌هایی که چالش‌های بیشتری از این دست داشته‌اند، ملت‌هایی خلاق‌تر و هنرمندتر باشند. چالش‌ها فرصت‌هایی هستند که در دل تهدید برای خلاقیت هنری ایجاد می‌شوند. همین چند ماه اخیر هم شاهد بودیم طرح‌هایی که درباره فاصله‌گذاری و... خلق شد تا چه حد زیبا و برآمده از یک نیاز اجتماعی و منطقی بودند. پس عقل به ما می‌گوید چگونه از این چالش‌ها بیرون بیاییم و هنر نیز در خدمت این مقبولیت منطقی قرار می‌گیرد. پس نباید فراموش کنیم که مقبولیت اساس است و جذابیت حسی وسیله است.