بازگشت به درگاه خدا

حجت الاسلام والمسلمین محسن قرائتی
«إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَی‌اللهِ لِلَّذِینَ یَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهَالَةٍ ثُمَّ یَتُوبُونَ مِنْ قَرِیبٍ فَأُوْلَئِک یَتُوبُ اللهُ عَلَیْهِمْ وَکانَ اللهُ عَلِیماً حَکیماً »(نساء، 17)
بی‌گمان (پذیرش) توبه بر خدا، برای کسانی است که از روی جهالت کار بد می‏‌کنند، سپس زود توبه می‌کنند. پس خدا توبه آنان را می‏‌پذیرد و خداوند، دانا و حکیم است. یکی از نشانه‌های لطف و رحمت‌الهی به بندگان، بازبودن در توبه است. ما انسان‌ها عذر و پوزش دیگران را به سختی می‌پذیریم و بر آنها منت می‌گذاریم. اگر هم آن خطا تکرار شود، جایی برای عذرخواهی باقی نمی‌ماند. اما خداوند مهربانتر از مادر فرموده است: بندگان من، هیچ‌گاه از درگاه من ناامید نشوید و بدانید هرچه هم گناه شما بزرگ باشد، اما از رحمت من بزرگ‌تر نیست. فقط کافی است از کرده خود پشیمان باشید و درصدد جبران خطای خود برآیید. هرچه گناه بزرگ باشد، من می‌بخشم و از شما درمی‌گذرم. بر اساس این آیه، پذیرفتن توبه، از حقوقی است که خداوند برای مردم، برعهده خویش قرار داده و آنان را به این کار توصیه و تشویق کرده است. البته روشن است که تا وقتی گناهان انسان زیاد نشده، توبه و بازگشت به درگاه خدا آسانتر است و هنگامی که گناهان زیاد می‌شود، توبه کردن مشکل می‌شود. لذا خداوند، گناهکاران را به توبه فوری سفارش کرده است، زیرا سرعت در توبه، کلید قبولی آن است. طبیعی است که توبه باید واقعی باشد و اگر تظاهر به توبه کنیم، خدا حقیقت را می داند.
توبه نجات‏بخش ‏
«فَلَوْلَا کانَتْ قَرْیَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَهَآ إِیَمَانُهَآ إِلَّا قَومَ یُونُسَ لَمَّآ آمَنُواْ کشَفْنَا عَنْهُمْ عَذَابَ الْخِزْی فِی الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَ مَتَّعْنَاهُمْ إِلَی‏ حِینٍ »(یونس، 98)
حضرت یونس، سال‏‌های بسیار مردم را به خداپرستی دعوت کرد؛ ولی از این میان تنها دو نفر به او ایمان آوردند، یکی شخصی عابد و دیگری عالمی حکیم. حضرت به پیشنهاد عابد، مردم را نفرین کرد و از میان آنان رفت.
آن حضرت سوار بر کشتی شد تا به منطقه‌‏ای دیگر برود. در میانه‏ راه ناگهان کشتی به‌خاطر مواجه شدن با نهنگی بزرگ، دچار اضطراب گردید و چیزی نمانده بود تا همه اهل کشتی غرق شوند.  صاحبان کشتی تصمیم گرفتند برای رفع این بلا، یک نفر را به دریا بیندازند تا از این مصیبت رها شوند و قرعه به نام یونس افتاد، لذا او را به دریا انداختند، بلافاصله نهنگ او را بلعید، اما به امر الهی از خوردن و هضم او منع گردید.
یونس‏ در تاریکی‏‌های شکم ماهی و اعماق آب به خروج نابجا و بدون اذن خدا از میان مردم پی‌برد و به آن اعتراف کرد، خداوند دعای او را مستجاب فرمود و او را از آن حال نجات داد.
هنگامی که حضرت یونس به شهر بازگشت، دید که قوم او هلاک نشده‏‌اند، سبب را پرسید، گفتند که آن مؤمن حکیم، با دیدن نشانه‌های عذاب، به مردم هشدار داد و با راهنمایی او از شهر بیرون رفته و به درگاه خدا ناله و توبه کردند. خداوند نیز آنان را بخشید و از عذاب حتمی نجات داد.
آری انسان می‌‏تواند حتی در لبه پرتگاه، خود را حفظ کند و با توبه‏ به‌موقع، عذاب الهی را برطرف سازد، چنان‌که یونس و قومش با توبه و استغفار نجات یافتند.