توهین به مقدسات و تولید خشونت

سید محمدعلی ابطحی
فعال سیاسی
جنس مقدسات با سایر مسائل فرق می‌کند. همه آنچه  بشر به عنوان مقدس برگزیده، کاملاً مصادیق مختلفی دارند. چه بسا در مواردی متناقض هستند. بخصوص در عرصه‌های دینی که ممکن است خیلی از مقدسات در دینی، در دینی دیگر اموری شیطانی تلقی شوند. اما در جنسیت تقدس با هم اشتراک دارند. ادیان و امور معنوی و ماورا الطبیعه معمولاً خاستگاه مسائل مقدس هستند. مسائلی که به عنوان مقدس معرفی می‌شوند و حتی فراتر از آن مسائلی که جزو فرهنگ ملت‌ها شده است، نیاز به دلایل عقلانی ندارند و اساس اغلب آنها به گونه‌‌ای است که با دستگاه عقل و استدلال قابلیت اثبات و رد ندارند. به همین دلیل با استدلال و دلایل فلسفی نمی‌توان باورهای مقدس افراد را نفی یا اثبات کرد. اما معتقدان به یک تقدس علیه هر نوع توهینی به آن واکنش نشان می‌دهند و تا سرحد خشم نیز پیش می‌روند. زیرا مسائل مقدس در ادیان و فولکلورهای جهان، در طول زمان تبدیل به هویت افراد می‌شوند. مثل پدر، مادر و خویشان نزدیک که در هیچ منطقی اهانت به آنها مقبول نیست. در مورد مقدساتی که در سطوح مختلف تبدیل به هویت افراد شده است، پرسش، اهانت و حتی نقد مقبول نیست. چون نفی آنها به معنای نفی هویت آدم هاست. همان گونه که هر توهینی به پدر یا مادر فردی، در همه فرهنگ‌های جهانی ناپسند محسوب می‌شود و توجیه ندارد، اهانت به اعتقادات و مقدسات افراد نیز مذموم است. چون به طور مستقیم هویت افراد را نشانه می‌گیرد.
در واقع می‌توان گفت توهین به مقدسات هر جماعتی، توهین به انسانیت و هویت انسانی آنها است و این از مقوله نقد و آزادی بیان جدا می‌شود. این در حالی است که طی سال‌های گذشته گروهی تندرو در غرب، با ورود آشکار به حوزه مقدسات دیگران، اعتقادات آنان را مورد هجمه قرار داده‌‌اند و از جمله دست به قرآن‌سوزی و انتشار کاریکاتورهای موهن زده‌اند. نتیجه اقدامات تحریک آمیز آنان بروز اعتراض در معتقدان اسلام بوده است. در پی واکنش مسلمانان نیز ادعا شد که چرا از مرزهای آزادی بیان مراقبت نمی‌شود. اما همان گونه که توضیح داده شد، اهانت به مقدسات با هیچ ملاک و معیاری از جنس آزادی بیان و حتی همسو با آن نیست. در این میان اتفاقاتی که در غرب در جهت مقدسات ستیزی اسلامی انجام می‌شود از چند جهت ویژه‌تر و قابل توجه‌تر است. یکی اینکه غرب ادعا دارد مهد آزادی بیان است. اما در عمل برخی از گروه‌های افراطی غربی و شماری از سیاستمداران حامی آنها تفاوتی میان آزادی بیان و توهین به مقدسات قائل نیستند و بر نادیده گرفته شدن حقوق انسانی میلیاردها نفر چشم می‌بندند. دوم اینکه زنجیره قطع نشدنی خشونت و اهانت به ضرر بشریت است. حتی همان القاعده و داعشی که مورد طرد و لعن و نفرت بدنه جامعه اسلامی هستند، پس از اهانت تندروهای غربی به مسلمانان، مجالی می‌یابند تا بر موج احساسات ضد غربی سوار شوند و اهداف ضد اسلامی و بشری خود را پیش ببرند. بنابراین تاهمه تصمیم به دور ماندن از ورود به بحث مقدسات دیگران نگیرند، چرخه خشونت می‌چرخد. مبارزه با اهانت به مقدسات، محدود کردن آزادی بیان نیست. مراقبت از زندگی صلح‌آمیز بشریت است. راه حل مشکل کلی بشریت گفت و گوی عقلا و رفع سوء تفاهم‌ها است، در پرتو چنین گفت و گویی تندروها به کنج انزوا رانده شده و فرصت تشدید تنش نمی‌یابند. گفت و گویی که یک طرف نخواهد همه حرفش را به طرف مقابل تحمیل کند. به اختلاف نظرها احترام بگذارند و به تحریک یکدیگر و ایجاد حلقه‌های خشونت اقدام نکنند. اقدام مجله شارلی ابدو و حمله به روزنامه نگارانش راه بن بست خشونت است. البته این اقدامات مسأله یک جریان یا یک دین نیست. زیرا به نظر می‌رسد برخی در حال قبح‌زدایی اهانت به مقدسات هستند. این به نفع کلی بشریت نیست. اهانت به مقدسات، نوعی ازاله هویت است و جوامع بدون هویت، جوامع ستیزه‌جو خواهند شد.