وقتی نمک ذاتی بازیگر ناجی نیست

مازیار معاونی
منتقد
شبکه دوم سیما در تمام چهار دهه گذشته کارنامه پرباری در ساخت مجموعه‌های نوروزی نداشته است، در دهه‌های 60 و اوایل دهه 70 سریال‌های نوروزی این شبکه تا حدود بسیاری تحت‌الشعاع مجموعه‌های نوروزی شبکه اول سیما و پس از آن زیر سایه آثار نمایشی دو شبکه اول و سوم تلویزیون بوده‌اند که به وضوح معدل بالاتر و سابقه قابل دفاع‌تری از این منظر داشته‌اند، حتی آن خطرپذیری گاه‌گاهی دیگر شبکه‌ها در اختصاص بسته (باکس) نمایشی عید به گونه‌های نمایشی غیر از طنز هم در میان تصمیم‌گیران این شبکه در بازه‌های زمانی مختلف وجود نداشته است و حاصل آن فهرست بلند بالایی از مجموعه‌های طنزی شده که در حافظه‌ نمایشی بینندگان تلویزیونی آنچنان جایی ندارند.
نوروز امسال هم از این قاعده کلی مستثنی نبود تا سریال ضعیف «خداداد» میهمان هر شبه کنداکتور دومین شبکه باسابقه تلویزیون باشد. مجموعه‌ای به کارگردانی علی غفاری که تا اوایل دهه 90 با کارگردانی فیلم‌هایی نظیر «شاهرگ» و «استرداد» بیشتر به عنوان یک سینماگر شناخته می‌‌شد و البته در بازه زمانی 10 ساله گذشته ضمن استمرار فعالیت‌های سینمایی، بیشتر بر ساخت مجموعه دنباله‌دار «بچه مهندس» برای همین شبکه دوم سیما متمرکز بوده است.
مجموعه نوروزی «خداداد»، بیشتر از هر عامل دیگری از فیلمنامه ضعیفی ضربه خورده که میلاد کزازی مسئولیت نگارش آن را برعهده داشته است، در زمانه‌ای که فوران سریال‌های متفاوت و غافلگیرکننده از مجموعه‌های چند فصلی بین‌المللی تا بعضی از آثار شبکه نمایش خانگی بیداد می‌‌کند، بد نیست دست‌اندرکاران نمایشی تلویزیون توضیح بدهند که چگونه انتظار دارند مخاطبی که به آن حجم از آثار خوب و میخکوب کننده در تمام گونه‌های نمایشی دسترسی دارد، چرا باید فرصت ارزشمند نوروزی خود را برای پیگیری سریالی در این حد ضعیف و بی کیفیت هدر بدهد؟!! در تمام طول داستان سریال، آنچه که دیده نمی‌شود، تلاش برای ایده‌پردازی‌های خلاقانه و شیوه پرداخت متفاوتی است که قدری برای بیننده امیدوارکننده باشد، بیننده بدشانسی که شاید از سر عدم دسترسی به سریال‌های خوب و یا دست‌کم برای پر کردن اوقات فراغت خود این مجموعه را برای پیگیری انتخاب کرده‌اند تقریباً همیشه یک قدم از داستان مجموعه جلوتر است و اتفاقات بعدی را به سادگی آب خوردن پیش‌بینی می‌‌کند، آیا در دومین دهه از دوران طلایی سریال‌سازی در مقیاس جهانی‌اش، می‌‌توان بدتر و غیرقابل دفاع‌تر از این عمل کرد و همچنان توقع جذب مخاطب و جلب رضایت او را داشت؟!! از همان قسمت اول مجموعه که درخواست وام خداداد با بازی رضا ناجی به سختی و در آخرین ساعت‌های کاری سال امضا می‌‌شود، کاملاً مشخص است که این پول به این آسانی‌ها به دست او و خانواده‌اش نخواهد رسید و این همان جلوتر بودن بیننده از سریال در پیش‌بینی درست وقایع است که کار را بشدت از نفس انداخته است، البته این تمام ماجرا نیست و ماجراهایی نظیر برگرداندن پول وام خانوادگی (دوستانه) و وام صندوق مسجد محل نیز از پرداخت‌های ابتدایی و پیام‌های گل درشت اخلاقی بی نصیب نیستند، به سادگی مشخص است که این بذل و بخشش‌های به ظاهر جوانمردانه بزودی بلای جان خانواده خداداد و خود او خواهند شد که به پشتوانه دریافت وام شرکت محل کارش، حق طبیعی و بدیهی خود را به دیگران وا می‌گذارند!! ضمن اینکه به نظر می‌‌رسد جناب نویسنده و بدتر از او کارگردان سریال دست‌کم 10 سال از زمانه خود و مناسبات اقتصادی آن دور هستند که در ازای دریافت وام 50 میلیون تومانی خود را از دریافت وام‌های دیگر بی نیاز می‌‌بینند؟!! این نوعی قلب واقعیت و وارونه جلوه دادن تورم افسار گسیخته کشور هم می‌‌تواند باشد و در عوض پند اخلاقی مبتنی بر جوانمردی و نوعدوستی به بیننده‌ زخم خورده از تورم و بیکاری و گرانی، انگار با تحریف واقعیت‌های اقتصادی جامعه بر زخم مخاطب نمک می‌‌پاشد.
به نظر می‌‌رسد در قبال این همه حفره‌های دراماتیک، تیم سازنده کار روی نمک ذاتی و نقش‌آفرینی غریزی بازیگر نقش اول کار یعنی رضا ناجی در نقش خداداد و استفاده از دیگر چهره‌هایی همچون سیاوش طهمورث، پیام دهکردی و... بیش از حد حساب کرده است. واقعیت این است که خاطره خوشایند بیننده از بازی‌های خوب و نه چندان مبتنی بر دانش بازیگری رضا ناجی، لهجه شیرین و حتی ارجاع به فیلم خاطره انگیز «آواز گنجشک‌ها» ساخته مجید مجیدی با موتورسواری‌های این بازیگر تا اندازه‌ای کارساز خواهد بود همان طور که قابلیت ستودنی پیام دهکردی در به‌کارگیری لهجه‌های مختلف از لهجه شیرین اصفهانی در همین سریال و لهجه ایرانی آمیخته با انگلیسی در مجموعه «گاندو»، ارجاع به مجموعه «زخم کاری» با سپردن مجدد نقشی شبیه به ریزآبادی بزرگ به سیاوش طهمورث و در نهایت فرصت نقش‌آفرینی مجدد به چهره‌هایی همچون سوسن پرور و شیرین بینا که سال‌هاست کم کارند ولی تمام اینها و حتی شوخی‌های کلامی بعضاً بامزه‌ای که بیشتر در بازی با واژه‌ها صورت گرفته، هیچ کدام در غیاب یک متن خوب و قابل دفاع که بن‌مایه اولیه یک کار نمایشی است، به مقصد نخواهند رسید.